สำนักงานสาธารณสุขอำเภอปากช่อง

บิ๊กซัพพอร์ตเมืองเขาใหญ่ สู่ถนนสายเวลเนสซิตี้

ชมพูนุท นำภา

บทบาทการขับเคลื่อนสู่เมืองเวลเนสของเขาใหญ่ หลายคนอาจนึกถึงแต่ภาพของความแกลมและไลฟ์สไตล์ที่หรูหรา นั่นคือความจริงส่วนหนึ่ง แต่อีกด้านหนึ่งของเมืองปากช่องยังมีหน่วยงานที่เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงสำคัญอย่าง “สำนักงานสาธารณสุขอำเภอปากช่อง” ผู้ที่คอยผลักดันเรื่องสุขภาพในระดับชุมชนอย่างเข้มข้นและต่อเนื่อง ซึ่งถือเป็นรากฐานสำคัญต่อการปูทางไปสู่เมืองเวลเนสที่แท้จริง

ระยะเวลา 3 ปี ที่ “ราเมธ สุวรรณทา” ก้าวเข้ามารับตำแหน่งสาธารณสุขอำเภอปากช่อง หรือที่ผู้ใต้บังคับบัญชาเรียกกันติดปากว่าหัวหน้า ถือเป็นช่วงเวลาสั้นๆ ทว่าได้สร้างผลงานโดดเด่นจนเป็นที่ประจักษ์ หลายโครงการได้รับรางวัลระดับเขต และระดับประเทศ จนทำให้ปากช่องถูกจับตาจากท้องถิ่นอื่นๆ ทั่วประเทศ โดยปีที่ผ่านมาสำนักงานสาธารณสุขปากช่องมีโอกาสต้อนรับคณะที่เดินทางมาดูงานแล้วเกือบ 100 คณะ

“นี่เป็นแค่ออร์เดิร์ฟนะ ผมยังไม่สะใจ เดี๋ยวจะมีว้าวอีกหลายเรื่อง และผมอยากให้มันสำเร็จทีละเรื่อง” ฟังโดยไม่รู้ต้นสายปลายเหตุก็เหมือนคนคุยโว แต่หากได้เห็นในความมุ่งมั่นตลอด 3 ปีแล้ว นี่จึงเป็นน้ำเสียงแห่งความภาคภูมิใจอย่างยิ่ง เพราะหลายโครงการสำเร็จเห็นผลแล้วในระยะเวลาไม่นานนัก

ทีม Khaoyai Connect มีโอกาสได้พูดคุยกับสาธารณสุขอำเภอปากช่อง ถึงบทบาทต่อการดูสุขภาพของผู้คนในชุมชนว่ามีความก้าวหน้ามากน้อยอย่างไร เพราะหน่วยเล็กๆ อย่างชุมชนนี่เองที่จะเป็นฟันเฟืองสำคัญในการขับเคลื่อนและพัฒนาเมืองท่องเที่ยวแห่งนี้ให้เติบโตก้าวไปข้างหน้าอย่างมั่นคงแข็งแรงได้

ดูแลผู้สูงอายุแบบต่อเนื่อง คว้ารางวัลชนะเลิศระดับเขต

ในเขตอำเภอปากช่อง มีหน่วยบริการสาธารณสุขกระจายอยู่ตามพื้นที่ต่างๆ ได้แก่สถานีอนามัยเฉลิมพระเกียรติ 1 แห่ง โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) 18 แห่ง และคลินิกหมอครอบครัว 4 แห่ง ล้วนมีหน้าที่ในการดูแลสุขภาพของพี่น้องประชาชน ทั้งเชิงรุกและเชิงรับ ที่แตกต่างกันไปตามวิถีชีวิตของผู้คนในแต่ละท้องที่

หนึ่งในเรื่องที่มีความสำคัญลำดับต้นๆ หนีไม่พ้นเรื่องของผู้สูงอายุ เฉพาะรายชื่อในทะเบียนบ้านก็ปาเข้าไปเกือบ 3 หมื่นรายจากประชากรทั้งหมด 2 แสนกว่าราย

สาธารณสุขอำเภอปากช่องบอกว่า ในส่วนของเชิงรับเราจะเน้นเรื่องการพัฒนาระบบ ศักยภาพของเจ้าหน้าที่ ประสิทธิภาพของอุปกรณ์เครื่องมือในการให้บริการเรื่องตรวจรักษาทั้งพี่น้องประชาชน และนักท่องเที่ยว โดยเฉพาะ รพ.สต.ท่าช้าง ในโซนเขตหมูสี จะมีทีมแพทย์ให้บริการ 24 ชม. แต่เนื่องจากช่วงกลางคืนไม่ค่อยมีคนไข้ จึงกำหนดเป็นเวรนอน แต่สามารถเรียกได้

“อย่างน้อยก็บรรเทาคนไข้ ถ้าฉุกเฉินก็แวะมาที่ รพ.สต.ท่าช้าง ก่อนจะไปโรงพยาบาล เราจะมีหมออนามัยประเมินเบื้องต้นระหว่างรอรถพยาบาลมารับ”

ส่วนเชิงรุก ที่โดดเด่นอย่างมากสามารถคว้ารางวัลระดับเขต คือ การดูแลผู้สูงอายุแบบต่อเนื่อง จะเป็นลักษณะการจัดกิจกรรมเดือนละ 1 ครั้ง และการดูแลสุขภาพ 9 ด้าน เช่น ข้อเข่าติด สมองเสื่อม สายตาไม่ดี เป็นต้น โดยกิจกรรมต่างๆ จะมีทีมแพทย์เข้าไปดูแล

“เราจะเชิญผู้สูงอายุมาจัดกิจกรรมเดือนละครั้ง ที่วัดซับหวาย ต.หนองสาหร่าย ลูกเขาจะมาส่ง ห่อข้าวมากิน มีพระดูแล ฟังธรรม ตรวจสุขภาพ ทำกับข้าวกินกัน มีกิจกรรมออกกำลังกาย ที่นี่ไม่เหงาเลย ผู้สูงอายุจะเฝ้ารอให้ถึงวันที่จะมา ซึ่งลูกหลานก็ชอบมาก จะพามาส่ง มาแล้วก็ไม่อยากกลับ กิจกรรมมีความหลากหลาย แต่ละเดือนจะไม่เหมือนกัน แต่ละครั้งมีผู้สูงอายุเข้าร่วมหลายร้อยคน ช่วงแรกมากันหลักสิบ พอได้มาลองก็ชอบกลายเป็นปากต่อปากว่ามาแล้วได้เจอเพื่อน ได้คุยสนุก บางคนเดินกะเผลกถือไม้เท้ามาร่วม ขนาดว่าคนจากอำเภออื่นถึงกับอยากมาร่วมด้วย มาถามว่าขอสมัครเป็นสมาชิกได้ไหม”

ขณะที่กลุ่มผู้สูงอายุที่ติดเตียง สำนักสาธารณสุขปากช่องก็ไม่ทอดทิ้ง โดยจะใช้อาสาสมัครเป็นผู้สำรวจตามชุมชน หากพบว่ามีผู้สูงอายุติดเตียง ก็จะมีการแจ้งเข้ามาที่ รพ.สต. เพื่อนำเข้าระบบดูแลกันต่อไป

ด้วยกิจกรรมดูแลผู้สูงอายุอย่างต่อเนื่องเช่นนี้ ผลที่ได้รับไม่เพียงสุขภาพกายและใจของคนเฒ่าคนแก่ แต่ยังเป็นการผ่อนเบาภาระลูกหลานได้อย่างมาก เมื่อผู้สูงวัยในบ้านไม่น่าห่วง ลูกหลานก็สามารถออกไปทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ

“สำหรับคนแก่ เราจะเน้นให้เขาดูแลตัวเองได้ ไม่เป็นภาระของลูกหลาน เขาจะรู้สึกว่าอยู่อย่างมีคุณค่า มีศักดิ์ศรี ส่วนลูกหลานคนหนุ่มสาวก็สามารถจะไปทำงาน ทำโรงแรม ทำสวน ขายของตลาดนัดอะไรก็ว่าไป”

สุ่มตรวจสารปนเปื้อนในอาหาร ตอกย้ำภาพลักษณ์เมืองท่องเที่ยวปลอดภัย

อีกนโยบายที่สาธารณสุขให้ความสำคัญไม่แพ้กัน คือเรื่องการตรวจสารเคมีในผลผลิตทางการเกษตร ทั้งในห้างและตามตลาดนัด

“เพราะเราเป็นเมืองท่องเที่ยว จึงให้ความสำคัญเรื่องนี้มาก เรามีการตรวจสารปนเปื้อนในอาหาร ไม่ว่าจะเป็นแมคโคร โลตัส หรือตลาดสด ตลาดนัดเราก็สุ่มตรวจ เพื่อความปลอดภัยของทั้งชาวบ้านและนักท่องเที่ยว ทุกคนจะได้มีสุขภาพที่ดีและปลอดภัย โดยเราสุ่มตรวจในสิ่งที่น่าจะมีความเสี่ยงของการปนเปื้อน นี่เป็นอีกเรื่องที่เราให้ความสำคัญ”

โรงเรียนเบาหวาน สุดยอดโครงการเพื่อสุขภาพประชาชน

อีกหนึ่งไฮไลท์ที่โดดเด่นที่สุดของสำนักงานสาธารณสุขอำเภอปากช่อง คือ การดูแลผู้ป่วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง หรือ NCDs ที่เกิดจากการใช้ชีวิตและพฤติกรรมส่วนตัว โดยเฉพาะเรื่องโรคเบาหวาน ที่ตอนนี้ในอำเภอปากช่องมีผู้ป่วยเบาหวานประมาณ 9,300 คน และปัญหาความดันอีก 24,000 คน

“ตอนนี้เรามีโรงเรียนเบาหวานวิทยานครชัยบุรินทร์ ซึ่งก็คือเขตสุขภาพที่ 9 ตั้งอยู่ที่ รพ.สต.ท่าช้าง ที่เป็นโมเดลของโรงเรียนเบาหวานวิทยาอื่นๆ ที่เรามีกระจายอยู่ทั่วทุก รพ.สต. ทุกอนามัย และจากที่เราทำให้ผู้ป่วยสามารถหยุดยาได้สองร้อยกว่าคน และลดยาอีกเกือบสามพันคน ตอนนี้กล้าพูดว่าเราเป็นเบอร์หนึ่งของประเทศแล้ว”

หัวหน้าราเมธบอกว่า โรงเรียนเบาหวานจะตอบโจทย์การดูแลสุขภาวะของพี่น้องประชาชนได้อย่างแท้จริง สามารถช่วยในเรื่องโรค NCDs ได้หมด ไม่ว่าจะเป็น เบาหวาน ความดัน ไขมัน โรคอ้วน ไปจนถึงมะเร็ง และ หลอดเลือดสมองตีบ เนื่องจากโรคเหล่านี้เกิดจากพฤติกรรมการใช้ชีวิตของเราเอง

“ตั้งแต่ทำมา 3 ปี เราสามารถทำ Remission (รีมิสชั่น) หรือโรคระยะสงบได้ถึง 200 กว่าคน แต่เราขอใช้คำว่าเบาหวานหายแล้วกัน คือ ไม่ต้องกินยาแล้ว แค่ต้องไปพบหมอตามนัด และปฏิบัติตามแนวทางของโรงเรียนเบาหวาน นอกจากนี้ยังมีกลุ่มที่ลดยาแล้วอีก 2-3 พันคน และที่น่าดีใจคือผลพลอยได้จากโรงเรียนเบาหวานทำให้โรงพยาบาลปากช่องนานาสามารถประหยัดเงินค่าซื้อยาเบาหวานได้ถึง 6 ล้านบาท”

ย้อนกลับไปก่อนจะประสบความสำเร็จอย่างวันนี้ การทำงานกับผู้ป่วยเบาหวานถือว่าไม่ง่าย เพราะในความรู้สึกของผู้ป่วยที่มาเข้าโรงเรียนเบาหวานจะเหมือนถูกบังคับ แต่เมื่อเห็นผลว่าหลายคนสามารถหยุดยาได้ รวมถึง 90% ลดยาลงหมด ทำให้หลายคนเริ่มอยากจะเข้ามาที่โรงเรียนเบาหวาน โครงการนี้จึงตอบโจทย์ทั้งในเชิงปริมาณ และเชิงคุณภาพอย่างแท้จริง

นอกจากนี้การที่มีคนมาดูงานปีละเกือบ 100 คณะก็เป็นผลดีอย่างมากกับภาคการท่องเที่ยวของเมืองปากช่อง

“ปีที่แล้วปีเดียวมีคนมาเกือบ 100 คณะจากทั่วประเทศ มีทั้งภาครัฐและเอกชน สปป.ลาวก็มาดูเราเหมือนกัน ถือเป็นการกระตุ้นการท่องเที่ยว เขาได้มาพักมากินที่บ้านเรา อาจจะ 3 วัน 2 คืน แล้วคณะนึงมีตั้งแต่ 50 - 200 คน เป็นการกระตุ้นการท่องเที่ยวได้เยอะ ไม่ว่าจะเป็นร้านอาหาร โรงแรมก็จะได้ตรงนี้ แล้วเขามาวันธรรมดา จึงเป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวได้อย่างดี”

นอกจากต้อนรับคณะมาศึกษาดูงาน ปัจจุบันสำนักงานสาธารณสุขอำเภอปากช่องเนื้อหอมจนได้รับเชิญให้ไปเป็นวิทยากรพูดในหลายจังหวัด อาทิ พัทยา และประจวบคีรีขันธ์ เป็นต้น

ปั้น อสม. เป็นหมอคนที่ 1 ลงลึกเรื่องเบาหวานรายครัวเรือน มุ่งสู่ชุมชนปลอดเบาหวาน

อีกหนึ่งเรื่องที่ก้าวหน้าของอำเภอปากช่อง คือ การส่งเสริมให้ อสม. หรือ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ที่มีอยู่ 2,745 คน สามารถไปเป็นหมอคนที่ 1 ในโรงเรียนเบาหวาน ที่ตอนนี้กระจายลงทั่วทุกหมู่บ้านแล้ว

หัวหน้าราเมธบอกว่า ตอนนี้โรงเรียนเบาหวานมีทุก รพ.สต. และทุกหมู่บ้าน ทำให้ชาวบ้านแทบไม่ต้องออกจากบ้านไปโรงพยาบาลเลย และจะมี อสม. ลงไปหาถึงบ้าน โดยให้ถือว่า อสม. เป็นหมอคนที่ 1 สามารถเจาะเลือดและสอนคนไข้ที่บ้านได้ โดยจะรายงานผลผ่านระบบที่เป็นไลน์กลุ่มที่มีแพทย์เป็นคนควบคุม

“บ้านเขาอยู่ข้างๆ กัน ตอนเย็นก็ไปหากันได้ เช้าก็ไปหากันได้ ไปดูว่าเขากินข้าวอะไร ที่น่าดีใจ คือ ตอนนี้ อสม. ที่ผมให้ไปดูแลคนไข้ สามารถทำให้คนไข้หยุดยาได้ถึง 100 คน ภายใน 6 เดือนที่ผ่านมา เราเพิ่งเริ่มทำเมื่อกลางปี 68 นี่เอง ผมก็ตกใจนะว่า อสม. ทำคนไข้รีมิสชั่น หยุดยาได้ แต่ทั้งนี้แพทย์เป็นคนสั่งหยุดนะ

ผมมองว่าโครงการสามารถตอบโจทย์เรื่องการดูแลสุขภาพเชิงคุณภาพให้พี่น้องจริงๆ อาจจะไม่ใช่แค่ปีสองปี แต่ถ้าทำต่อเนื่องจะยั่งยืนเป็นร้อยปี ผมอยากทำให้ถึงขนาดว่าเป็นค่านิยมของหมู่บ้าน ถ้าใครเป็นเบาหวาน หรือ เสี่ยงเป็นเบาหวานต้องเข้าหลักสูตรโรงเรียนเบาหวานโดยอัตโนมัติ โดยชุมชนเป็นคนบังคับให้เข้าเอง ถ้าใครดื้อไม่เข้าโรงเรียนเบาหวาน ให้ชุมชนบอยคอต ให้เกิดความรู้สึกว่าถ้าไม่เข้าโรงเรียนเบาหวานจะกลายเป็นภาระของลูกหลาน ให้เป็นค่านิยมของสังคมไปเลย”

เล็งร่วมกับชมรมร้านอาหารปากช่องผุดเมนูพิชิตเบาหวาน

เนื่องจากเบาหวานเกิดจากพฤติกรรมการใช้ชีวิต ซึ่งโดยมากจะเกิดกับกลุ่มวัยแรงงานที่อายุ 35 ปีขึ้นไป ซึ่งถือว่าเป็นกำลังสำคัญต่อการพัฒนาเมือง ดังนั้นหากเมืองร่วมมือกันปรับ โดยเอื้อให้กลุ่มเหล่านี้มีทางเลือกมากขึ้น ก็อาจจะทำให้การแก้ปัญหาเรื่องเบาหวานเป็นไปอย่างมีพลังมากยิ่งขึ้น

จึงเป็นที่มาของไอเดียสุดบรรเจิดของสำนักงานสาธารณสุขอำเภอปากช่องที่จะร่วมมือกับชมรมผู้ประกอบการร้านอาหารอำเภอปากช่อง จัดเมนูพิชิตเบาหวานใส่ไว้เป็นทางเลือกตามร้านอาหารให้มากที่สุด

“ผมได้คุยกับชมรมผู้ประกอบการร้านอาหารปากช่อง โดยเสนอว่า อยากทำหลักเกณฑ์โรงเรียนเบาหวานในร้านอาหารในปากช่อง โดยที่เราจะทำเมนูพิชิตเบาหวาน แล้วไปตั้งเป็นคิวอาร์โค้ด สมมติลูกค้ามานั่งสแกนดูเมนูพิชิตเบาหวาน เราก็จะมีรายละเอียดบอกว่าอาหารชนิดนี้มีกี่คาร์บ ก็ให้เขาเลือก ว่าถ้ากินเมนูนี้น้ำตาลลด แต่กินอิ่มเหมือนเดิม ให้มันกลายเป็นไฮไลท์ของปากช่องเลย ว่าปากช่องมีเมนูพิชิตเบาหวาน และถ้าอยากเรียนรู้มากๆ ก็ให้เข้ามาหาเราที่โรงเรียนเบาหวานวิทยา”

เมื่อถามว่าจะเกิดขึ้นเมื่อไหร่ หัวหน้าราเมธแง้มว่า รอให้ได้ข้อสรุปที่ชัดเจนกว่านี้จะบอกรายละเอียดอีกครั้งหนึ่ง

เรื่องที่ไปพูดที่ไหนก็ไม่กระดากปากของข้าราชการหนุ่มเมืองปากช่อง

“ผมเป็นคนอำเภอประทาย แต่อยู่ปากช่องมา 20 กว่าปีแล้ว ก็รู้สึกผูกพันกับปากช่อง มีใจอยากพัฒนา ผมเป็นสาธารณสุขอำเภอมาปีนี้ปีที่ 6 แต่ผมย้ายมาปากช่องได้ 3 ปีกว่า เรื่องเบาหวานผมทำตั้งแต่อยู่ที่เดิมแล้ว พอมาปากช่องผมก็เริ่มเลย เพราะมองว่ามันตอบโจทย์พี่น้องประชาชนจริงๆ อีกทั้งเรามีนโยบายที่ชัดเจน เอาจริงเอาจังและต่อเนื่อง ก็เลยเกิดผลอย่างทุกวันนี้

ผมเป็นคนบ้านนอก แม่ผมก็เป็น อสม. มาก่อน คลุกคลีกับชาวบ้านมานาน เคยทำโครงการที่เหมือนตำน้ำพริกละลายแม่น้ำมาก่อน จากประสบการณ์ที่ผ่านมา บางครั้งพออบรมไปเขาก็ไม่เอาไปทำ มันก็ได้แต่เชิงปริมาณ แต่เชิงคุณภาพไม่ได้ ก็เลยมาคิดว่าจะทำอะไรให้ชาวบ้านได้ทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ และมีแนวทางที่จะพัฒนาต่อไปข้างหน้าเรื่อยๆ”

ด้วยแรงผลักทั้งหมดที่ว่ามา จึงเป็นที่มาของความสำเร็จก้าวแรกของโรงเรียนเบาหวานวิทยาอย่างในวันนี้

“แล้วผมคิดว่ามันต้องมีสักเรื่องสิ ที่เราพูดแล้วไม่กระดากปาก และรู้สึกภูมิใจว่าเราไม่ได้หลอกตัวเอง” น้ำเสียงเด็ดขาดจากปากข้าราชการหนุ่ม ผู้ที่ยังเปี่ยมไปด้วยพลังกายและใจที่จะทุ่มเทเพื่อเมืองที่ตัวเองรักต่อไปอย่างไม่หยุดหย่อน

ห้ามคัดลอก ดัดแปลง หรือเผยแพร่เนื้อหาทั้งหมดหรือบางส่วนโดยไม่ได้รับอนุญาต