คาร์บอนฟุตพริ้นท์

ไม่ใช่คำรักษ์โลกเท่ๆ แต่คือโอกาสทางธุรกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

พัลลภ สามสี

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา คำว่า “คาร์บอนฟุตพริ้นท์” กลายเป็นหนึ่งในศัพท์ที่ถูกพูดถึงมากที่สุดในโลกธุรกิจและสิ่งแวดล้อม เราเห็นโรงแรมต่างๆ พากันประกาศนโยบายด้านความยั่งยืน ร้านกาแฟรณรงค์ลดขยะ บริษัทขนาดใหญ่ตั้งเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ขณะที่ประเทศต่างๆ ทั่วโลกเริ่มออกมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมที่เข้มข้นมากขึ้นเรื่อยๆ แต่ในอีกด้านหนึ่ง หากถามคนทั่วไปว่าคาร์บอนฟุตพริ้นท์คืออะไร หลายคนอาจตอบได้เพียงว่าเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับภาวะโลกร้อน และหากถามต่อว่าชีวิตประจำวันหรือธุรกิจของตนเองสร้างคาร์บอนมากน้อยเพียงใด คำตอบที่ได้มักเป็นความเงียบ

นี่อาจเป็นความย้อนแย้งที่น่าสนใจที่สุดของยุคสมัย เราพูดถึงคาร์บอนกันมากขึ้นกว่าที่เคย แต่กลับมีคนจำนวนไม่น้อยที่ยังไม่เข้าใจว่ามันเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันอย่างไร และที่สำคัญกว่านั้นคือ ไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นจัดการกับเรื่องนี้จากตรงไหน

ความจริงแล้ว คาร์บอนฟุตพริ้นท์ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอย่างที่หลายคนเข้าใจ ทุกกิจกรรมที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน ตั้งแต่การเปิดเครื่องปรับอากาศ การขับรถยนต์ การสั่งอาหารเดลิเวอรี การเดินทางท่องเที่ยว ไปจนถึงการเลือกซื้อสินค้า ล้วนมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเกิดขึ้นทั้งทางตรงและทางอ้อม เพียงแต่ที่ผ่านมาเรื่องเหล่านี้ถูกมองว่าเป็นต้นทุนที่มองไม่เห็น จนกระทั่งโลกเริ่มเผชิญกับวิกฤตสภาพภูมิอากาศอย่างรุนแรงมากขึ้น และต้นทุนที่เคยมองไม่เห็นก็เริ่มกลายเป็นตัวแปรสำคัญของเศรษฐกิจโลก

ปัจจุบัน หลายประเทศเริ่มนำประเด็นคาร์บอนเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของกติกาทางการค้า นักลงทุนให้ความสำคัญกับแนวทางการดำเนินธุรกิจอย่างยั่งยืน ขณะที่บริษัทขนาดใหญ่ทั่วโลกต่างส่งต่อความคาดหวังนี้ไปยังคู่ค้าและซัพพลายเออร์ในห่วงโซ่อุปทานของตนเอง คำถามจึงไม่ใช่อีกต่อไปว่าธุรกิจต้องทำเรื่องคาร์บอนหรือไม่ แต่เป็นคำถามว่า “จะเริ่มต้นเมื่อไร” และ “จะปรับตัวอย่างไรให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงที่กำลังเกิดขึ้น”

อย่างไรก็ตาม อุปสรรคสำคัญของผู้ประกอบการไทย โดยเฉพาะกลุ่ม SME ไม่ได้อยู่ที่การขาดความตระหนักรู้ แต่อยู่ที่การขาดเครื่องมือ ความรู้ และทรัพยากรในการเริ่มต้น หลายคนเข้าใจว่าการคำนวณคาร์บอนฟุตพริ้นท์เป็นเรื่องซับซ้อน ต้องใช้ผู้เชี่ยวชาญ ต้องมีการตรวจสอบรับรอง และต้องใช้งบประมาณจำนวนมาก จึงไม่น่าแปลกใจที่ผู้ประกอบการจำนวนมากเลือกจะรอดูสถานการณ์อยู่ห่างๆ มากกว่าลงมือทำจริง

ด้วยเหตุนี้ การเปิดตัวโครงการ VB SAVE+ ขององค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.) จึงนับเป็นสัญญาณที่น่าสนใจ เพราะเป็นความพยายามในการลดอุปสรรคด้านต้นทุนสำหรับผู้ประกอบการที่ต้องการเริ่มต้นประเมินและรับรองคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขององค์กรและผลิตภัณฑ์ รวมถึงโครงการลดก๊าซเรือนกระจกต่างๆ แม้จะเป็นเพียงมาตรการหนึ่ง แต่ก็สะท้อนให้เห็นว่าประเทศไทยกำลังพยายามผลักดันให้เรื่องคาร์บอนกลายเป็นเรื่องที่เข้าถึงได้มากขึ้น ไม่ใช่เรื่องเฉพาะขององค์กรขนาดใหญ่เพียงอย่างเดียว

ที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ ในหลายประเทศ ความยั่งยืนไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงภาระหรือข้อบังคับทางกฎหมายอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นโอกาสทางธุรกิจครั้งสำคัญ หลายองค์กรระดับโลกเริ่มต้นจากการมองหาวิธีลดต้นทุน ลดการใช้พลังงาน หรือใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่ามากขึ้น ก่อนจะค้นพบว่าความพยายามเหล่านั้นสามารถสร้างมูลค่าใหม่ให้กับธุรกิจได้อย่างมหาศาล

แบรนด์เสื้อผ้ากลางแจ้งอย่าง Patagonia สร้างชื่อเสียงจากการรณรงค์ให้ลูกค้าซ่อมเสื้อผ้าแทนการซื้อใหม่ ขณะที่ IKEA ลงทุนมหาศาลในพลังงานหมุนเวียนและเศรษฐกิจหมุนเวียน จนสามารถลดต้นทุนและสร้างภาพลักษณ์ด้านความยั่งยืนไปพร้อมกัน หรือ Airbnb ช่วยลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ผ่านโมเดล การใช้ทรัพยากรร่วมกัน (Sharing Economy) โดยใช้โครงสร้างพื้นฐานที่มีอยู่แล้ว ไม่ต้องสร้างอาคารใหม่ ลดการสิ้นเปลืองพลังงานและขยะเมื่อเทียบกับโรงแรมทั่วไป พร้อมทั้งส่งเสริมการเดินทางอย่างยั่งยืนในหลายมิติ ส่วนหลายโรงแรมชั้นนำทั่วโลกเริ่มนำแนวคิดการจัดการพลังงาน น้ำ และของเสียมาใช้ จนกลายเป็นจุดขายสำคัญสำหรับนักท่องเที่ยวยุคใหม่ที่ให้ความสำคัญกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

หากมองกลับมายังพื้นที่ด้านการท่องเที่ยวของไทย เรื่องนี้ย่อมมีความสำคัญเช่นกัน เพราะอย่างที่รู้กันว่าประเทศเราพึ่งพารายได้จากการท่องเที่ยวเป็นหลัก เศรษฐกิจท้องถิ่นที่เกี่ยวกับการท่องเที่ยวขยายได้ย่อมต้องมีการใช้ทางทรัพยากรธรรมชาติอย่างไม่หยุดหย่อน ว่าจะเป็นโรงแรม รีสอร์ต ร้านอาหาร คาเฟ่ ฟาร์ม หรือกิจกรรมท่องเที่ยวต่างๆ ล้วนเติบโตขึ้นจากคุณค่าของผืนป่า ภูเขา ทะเล อากาศบริสุทธิ์ และภูมิทัศน์ต่างๆ

ถ้าไม่นับในเมืองใหญ่ การท่องเที่ยวในต่างจังหวัดล้วนต้องการธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ ยิ่งมีความบริสุทธิ์มากเท่าไร มูลค่าทางเศรษฐกิจของพื้นที่ก็ยิ่งเพิ่มขึ้นมากเท่านั้น ดังนั้น เรื่องคาร์บอนจึงไม่ใช่เพียงประเด็นด้านสิ่งแวดล้อม แต่เกี่ยวข้องโดยตรงกับความสามารถในการแข่งขันของแหล่งท่องเที่ยวในอนาคต

เราอาจได้เห็นโรงแรมที่สามารถคำนวณคาร์บอนจากการเข้าพักของนักท่องเที่ยว ร้านอาหารที่เลือกใช้วัตถุดิบท้องถิ่นเพื่อลดระยะทางการขนส่ง ฟาร์มที่สร้างรายได้จากคาร์บอนเครดิต หรือเส้นทางท่องเที่ยวที่ออกแบบให้มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำที่สุด สิ่งเหล่านี้ไม่ใช่แนวคิดในอนาคตอันไกล แต่กำลังเกิดขึ้นแล้วในหลายประเทศ และมีแนวโน้มจะกลายเป็นมาตรฐานใหม่ของอุตสาหกรรมท่องเที่ยวในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า

บางทีปัญหาของคาร์บอนฟุตพริ้นท์อาจไม่ได้อยู่ที่ความซับซ้อนของเนื้อหา แต่อยู่ที่วิธีการมองเรื่องนี้ ตลอดหลายปีที่ผ่านมา เรามักพูดถึงคาร์บอนในฐานะตัวเลขทางวิทยาศาสตร์ ภาระต้นทุน หรือข้อกำหนดที่ธุรกิจต้องปฏิบัติตาม ทั้งที่ในความเป็นจริง เรื่องนี้อาจเป็นจุดเริ่มต้นของนวัตกรรม โมเดลธุรกิจใหม่ และโอกาสทางเศรษฐกิจที่ยังรอการค้นพบ

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่า “เราจำเป็นต้องทำเรื่องคาร์บอนหรือไม่” แต่คือ “เราจะเปลี่ยนเรื่องคาร์บอนให้กลายเป็นโอกาสใหม่ของธุรกิจและชุมชนได้อย่างไร”

เพราะในวันที่โลกกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ความยั่งยืนอาจไม่ใช่ทางเลือกอีกต่อไป หากแต่กำลังกลายเป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่สุดของความสามารถในการแข่งขัน ดังนั้นผู้ที่อยู่ในทุกมิติของธุรกิจท่องเที่ยว ต้องตระหนักว่าพื้นที่ธรรมชาติคือหัวใจของเศรษฐกิจท้องถิ่น การมองเห็นคุณค่าของคาร์บอนตั้งแต่วันนี้ อาจเป็นก้าวแรกของการสร้างอนาคตที่เติบโตไปพร้อมกับการรักษาทรัพยากรที่มีค่าที่สุดของเราไว้ให้คนรุ่นต่อไป

ห้ามคัดลอก ดัดแปลง หรือเผยแพร่เนื้อหาทั้งหมดหรือบางส่วนโดยไม่ได้รับอนุญาต