เสือโคร่งแห่งลำตะคอง “ตะกอง”

ตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ระบบนิเวศน้ำผุดบ้านท่าช้าง

ชมพูนุท นำภา

การพัฒนาเป็นสิ่งที่ดี แต่การพัฒนาใดๆ ที่อาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศเดิมย่อมต้องทบทวนให้หนัก เพราะเราไม่มีทางรู้ว่าผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นนั้นจะมากหรือน้อยเพียงใด ดังเช่นวลี “เด็ดดอกไม้สะเทือนถึงดวงดาว” ที่สะท้อนว่าทุกการกระทำล้วนเชื่อมโยง เพียงการกระทำเล็กๆ ก็อาจส่งผลกระทบใหญ่หลวงในเวลาต่อมาได้

โครงการพัฒนาน้ำผุดบ้านท่าช้าง ต.หมูสี อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา คือ หนึ่งในโครงการที่จำเป็นต้องทำด้วยความระมัดระวัง เพราะเป็นพื้นที่ที่มีระบบนิเวศเปราะบาง เป็นแหล่งตาน้ำผุดธรรมชาติที่ชาวบ้านใช้ประโยชน์กันมายาวนานหลายชั่วอายุคน

หนึ่งในสิ่งที่หลายคนห่วงใย คือ ตัวตะกอง สัตว์ประจำถิ่นที่แพร่กระจายอยู่ทั้งบริเวณ จนกลายเป็นที่มาของชื่อลำตะคองในปัจจุบัน

ตะกอง คือ กิ้งก่ายักษ์ตัวสีเขียว ขนาดใหญ่ที่เคยพบมีความยาวถึง 1.2 เมตร มีชื่อภาษาอังกฤษว่า Chinese Water Dragon มีการแพร่กระจายตั้งแต่จีน ลาว เวียดนาม กัมพูชา ไทย โดยที่ประเทศไทยส่วนใหญ่จะพบที่ภาคตะวันออก และบางส่วนของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

Khaoyai Connect มีโอกาสนั่งคุยกับ เบส-รุจิระ มหาพรหม นักวิจัยอิสระด้านป่าไม้และสัตว์ป่า และกลุ่มบ้าธรรมชาติ ตัวแทนจากสวนสัตว์นครราชสีมาในการทำวิจัยตะกองในพื้นที่ลำตะคอง ถึงเรื่องความสำคัญของตะกองที่เกี่ยวพันกับระบบนิเวศในแถบน้ำผุดธรรมชาติบ้านท่าช้าง

“ตะกองก็คือเสือโคร่งแห่งลำตะคอง” รุจิระเอ่ยถึงความสำคัญของตะกองในฐานะเป็นตัวชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ

เพราะการมีตะกอง แปลว่าพื้นที่ตรงนั้นยังมีแหล่งที่อยู่อาศัย และแหล่งอาหารอันอุดมสมบูรณ์

“บริเวณลำตะคอง เราสำรวจกัน 3-4 เส้นทาง เส้นทางหนึ่งประมาณ 4-5 กิโลเมตร ที่น้ำผุดเป็นหนึ่งในเส้นทางที่เราสำรวจกัน บริเวณนี้เราเจอค่อนข้างเยอะ ประมาณ 30 กว่าตัว ซึ่งตะกองถือว่ามีความสำคัญต่อระบบนิเวศอย่างมาก เราอาจจะไม่เห็นชัดเพราะเขาตัวเล็ก แต่เขาก็ช่วยควบคุมสัตว์ชนิดอื่น เช่น แมลง จิ้งจก คางคก เป็นระบบนิเวศของสัตว์”

รุจิระบอกว่า สิ่งที่ทำให้ตะกองยังอยู่ได้ คือ แหล่งน้ำ ต้นไม้ใหญ่ ลานทราย หรือพื้นที่ที่เป็นดินทรายนิดๆ จากที่สำรวจ 4 เส้นทาง จุดที่ตะกองชอบอยู่มาก คือ บริเวณต้นไม้ที่มีร่มเงาสูง ในพื้นที่ที่ค่อนข้างเย็น

“เรามีข้อมูลว่าต้นไม้กลุ่มมะเดื่อเป็นต้นไม้ที่มีแมลงวันแมลงหวี่มาเกาะ ซึ่งเป็นอาหารของตะกอง นอกจากนี้มันยังกินอาหารในแหล่งน้ำ เช่น หอย กุ้ง ปลาตัวเล็ก จะเห็นว่าพวกนี้เกี่ยวข้องกันหมด”

แต่เป็นเรื่องน่าเศร้าที่การพัฒนาในพื้นที่ธรรมชาติแบบขาดความเข้าใจทำให้วันนี้ตะกองอยู่ในสถานะใกล้สูญพันธุ์ เนื่องจากระบบนิเวศเปลี่ยน พื้นที่ริมคลองหลายไป รวมถึงต้นไม้ใหญ่ที่ลดน้อยลงทุกที

“การทำโครงการใดๆ ก็ตามต้องตระหนักเรื่องนี้ให้มาก เพราะตามแนวโน้มของโลก ตะกองถือเป็นสัตว์ที่เสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ แล้วตะกองก็มีอัตราการรอดต่ำ จากคอกหนึ่งไข่ 10 ฟอง ก็อาจจะรอดเหลือแค่ 1-2 ตัวเท่านั้น”

วิธีดูตะกอง รุจิระบอกว่า อย่าสับสนกับอิกัวน่า เพราะตะกองจะไม่มีเหนียง หน้าสั้นเหมือนกิ้งก่าไทย มีแผงหลัง ตั้งแต่กระหม่อมไปจนถึงหลัง ตรงขอบปากจะมีเกล็ดสีขาว ลำตัวสีเขียว หางเป็นลาย ขณะที่อิกัวน่าจะมีความแตกต่าง คือ หน้ายาวกว่า มีเหนียง และมีตุ่มที่หน้า

“ตะกองมีความสำคัญมาก เพราะเป็นที่มาของชื่อลำตะคอง ดังนั้นมันควรเป็นไอคอนิก เป็นแลนด์มาร์กของลำตะคอง ที่จริงปากช่องควรเอาตะกองนี่แหละไปอยู่ที่ซุ้มประตูสู่อีสานด้วยซ้ำ”

แม้ว่าจะยังบอกไม่ได้แน่ชัดว่าถ้าตะกองหายไปอะไรจะเกิดขึ้น แต่ที่แน่ๆ การที่ฟันเฟืองหนึ่งของระบบนิเวศหายไป ย่อมต้องเกิดผลกระทบ หากแต่จะเป็นผลกระทบที่มากน้อยแค่ไหนเท่านั้น

ห้ามคัดลอก ดัดแปลง หรือเผยแพร่เนื้อหาทั้งหมดหรือบางส่วนโดยไม่ได้รับอนุญาต