Isan Creative Festival 2026 เปิดฉากปีที่ 6 จุดกระแสอนาคตใหม่ของเศรษฐกิจสร้างสรรค์อีสาน

จาก Big Data สู่การออกแบบเมือง จากทุนวัฒนธรรมสู่เกม และจากตลาดศิลปะสู่ภูมิทัศน์ศิลปะร่วมสมัย

พัลลภ สามสี

ขอนแก่นกลับมาคึกคักอีกครั้งกับการเปิดฉากเทศกาลอีสานสร้างสรรค์ 2569 (Isan Creative Festival 2026) ซึ่งจัดขึ้นต่อเนื่องเป็นปีที่ 6 โดยสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (CEA) ร่วมกับเครือข่ายจาก 20 จังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภายใต้แนวคิด "NORTHEAST MODERN พร้อมสรรพ | ปรับตัว | ม่วนมิตร" ระหว่างวันที่ 11–19 กรกฎาคม 2569

พิธีเปิดเมื่อวันที่ 11 กรกฎาคม ณ พิพิธภัณฑ์ธนารักษ์ จังหวัดขอนแก่น มีนายโกศล ปัทมะ ที่ปรึกษารัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน พร้อมด้วยนายยุทธพร พิรุณสาร รองผู้ว่าราชการจังหวัดขอนแก่น ดร.ชาคริต พิชญางกูร ผู้อำนวยการสำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (CEA) ผู้แทนจากภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา เครือข่ายนักสร้างสรรค์จากทั้งในและต่างประเทศเข้าร่วม และสื่อมวลชนจำนวนมากเข้าร่วม

CEA ตั้งเป้าหมายให้เทศกาลปีนี้มีผู้เข้าร่วมงาน 250,000–280,000 คน และสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจไม่น้อยกว่า 800 ล้านบาท จากกิจกรรมกว่า 200 รายการ ซึ่งกระจายอยู่ในพื้นที่หลักทั้ง TCDC ขอนแก่น, เซ็นทรัล ขอนแก่น และเซนทรัล แคมปัส ย่านเศรษฐกิจสร้างสรรค์ศรีจันทร์ และศูนย์การประชุมและแสดงสินค้านานาชาติไคซ์ (KICE)

ดร.ชาคริตเปิดเผยว่า ปัจจุบันเศรษฐกิจสร้างสรรค์ของไทยมีมูลค่าประมาณ 1.6 ล้านล้านบาท หรือคิดเป็นราว 8% ของ GDP ประเทศ และอีสานถือเป็นภูมิภาคที่มีทุนทางวัฒนธรรมเข้มแข็งที่สุดแห่งหนึ่ง ซึ่งสามารถต่อยอดไปสู่สินค้า บริการ และอุตสาหกรรมใหม่ที่แข่งขันในระดับโลกได้

แม้ตัวเลขเป้าหมายจะสะท้อนความทะเยอทะยานของงาน แต่เมื่อเดินสำรวจพื้นที่ในวันเปิดงาน สิ่งที่สัมผัสได้คือ บรรยากาศที่เงียบลงกว่าหลายปีที่ผ่านมา

พื้นที่หลายโซนสามารถเดินชมได้อย่างสบาย ผู้เข้าชมไม่ได้หนาแน่นเหมือนช่วงที่เทศกาลกำลังเติบโตในช่วงก่อนหน้า ความคึกคักที่เคยเป็นภาพจำของ Isan Creative Festival ดูจะลดระดับลงพอสมควร ส่วนหนึ่งอาจจะด้วยเพราะมีการกระจายพื้นที่จัดงานไปในหลายพื้นที่ ไม่ได้รวมศูนย์อยู่ที่ TCDC เหมือนปีก่อน โดยเฉพาะโซนสินค้าสร้างสรรค์ต่างๆ ทั้งหมดถูกจัดให้ไปอยู่ที่เซนทรัล แคมปัส และเซนทรัล ขอนแก่น แม้กระทั่งงานซื้อขายและแสดงศิลปะ Kupper ก็เข้าไปอยู่ในห้างสรรพสินค้าด้วยเช่นกัน

แน่นอนว่า การประเมินความสำเร็จของเทศกาลจากเพียงวันแรกอาจยังเร็วเกินไป และตัวเลขผู้เข้าชมตลอด 9 วันอาจแตกต่างจากความรู้สึกในวันเปิดงาน แต่ภาพที่เกิดขึ้นก็สะท้อนคำถามสำคัญว่า เมื่อเทศกาลเดินทางมาถึงปีที่ 6 แล้ว ย่อมเต็มไปด้วยความท้าทายที่จะสร้างแรงดึงดูดใหม่ๆ ให้กับผู้ชมได้อย่างไร

อย่างไรก็ตาม หากมองให้ลึกกว่าจำนวนผู้คน สิ่งที่น่าสนใจกลับอยู่ใน "คุณภาพของเนื้อหา" ซึ่งหลายส่วนยกระดับขึ้นอย่างชัดเจน โดยเฉพาะนิทรรศการที่เชื่อมโยงความคิดสร้างสรรค์เข้ากับโจทย์จริงของสังคม

หนึ่งในนิทรรศการที่โดดเด่นที่สุดปีนี้คือผลงานของ Urban-Act: "ม่วนนำกันปั้นเมือง สู้ฟ้าสู้ฝนบ่ย่านโลกฮ้อน" ซึ่งนำเสนอการใช้ข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) และวิทยาศาสตร์ข้อมูลเพื่อออกแบบเมืองให้สามารถรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

แทนที่จะตั้งต้นจากคำถามว่า "จะแก้น้ำท่วมอย่างไร" นิทรรศการกลับชวนคิดด้วยคำถามที่เรียบง่ายกว่า

"ถ้าฝนตกหนักเท่ากัน...ใครจะรอด?"

คำตอบไม่ได้อยู่ที่ปริมาณฝน แต่อยู่ที่ "ความเสี่ยง" ของแต่ละพื้นที่ ซึ่งเกิดจากองค์ประกอบหลายด้าน ทั้งภูมิประเทศ การใช้ประโยชน์ที่ดิน ความหนาแน่นของประชากร ระบบระบายน้ำ และพื้นที่สีเขียว

Urban-Act นำข้อมูลเหล่านี้มาซ้อนทับกันจนกลายเป็น Risk Map หรือแผนที่ความเสี่ยงของเมือง ก่อนต่อยอดไปสู่ข้อเสนอเชิงนโยบาย เช่น การสร้างพื้นที่รับน้ำ สวนซับน้ำ (Rain Garden) พื้นที่ฟองน้ำ (Sponge Park) และโครงสร้างพื้นฐานสีเขียว (Green Infrastructure)

สิ่งที่น่าสนใจคือ นิทรรศการไม่ได้จบเพียงการอธิบายแนวคิด แต่พยายามแปลข้อมูลวิชาการให้กลายเป็นเครื่องมือที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและหน่วยงานรัฐสามารถนำไปใช้วางผังเมืองและจัดลำดับการลงทุนได้จริง

ในยุคที่เมืองต่างๆ ต้องเผชิญทั้งน้ำท่วม น้ำแล้ง และคลื่นความร้อน ความคิดสร้างสรรค์จึงไม่ได้หมายถึงงานออกแบบสวยงามเท่านั้น แต่ยังหมายถึงการออกแบบระบบที่ช่วยให้เมืองอยู่รอดในอนาคต

อีกหนึ่งนิทรรศการที่ได้รับความสนใจคือ Isan Server, Login to Isan Story ซึ่งจัดแสดงที่ห้องแกลเลอรี่ของตึก TCDC โดยงานนี้อาจเป็นหนึ่งในนิทรรศการที่อธิบายแนวคิด Soft Power ลงลึกที่สุดของงานปีนี้

แทนที่จะตั้งโจทย์ว่า "จะเอาผีตาโขนหรือพญานาคไปทำเกมอย่างไร" นิทรรศการกลับตั้งคำถามใหม่ว่า "จะเปลี่ยนวัฒนธรรมให้กลายเป็นระบบการเล่นได้อย่างไร"

ภายในห้องจัดแสดง ทีมผู้พัฒนาได้สร้าง Isan Heritage Wheel หรือ “แผนที่ทุนวัฒนธรรมอีสาน” ซึ่งแบ่งองค์ประกอบทางวัฒนธรรมออกเป็น 6 มิติ ได้แก่ ความเชื่อและคติชน ภาษาและเรื่องเล่า ดนตรีและการแสดง งานหัตถกรรม อาหารและวิถีชีวิต รวมถึงภูมิประเทศและสถานที่

สาระสำคัญของนิทรรศการคือ การชี้ให้เห็นว่า วัฒนธรรมไม่ใช่เพียง "วัตถุดิบ" แต่คือ "ระบบ" (System) ที่มีโครงสร้าง กฎ ความเชื่อ และวิธีคิดของตัวเอง

ดังนั้น การพัฒนาเกมจึงไม่ใช่การหยิบลายผ้ามาใส่ตัวละคร หรือใช้พญานาคเป็นบอส หากแต่เป็นการถอด "ไวยากรณ์ของวัฒนธรรม" ออกมาเป็นระบบการเล่น

นิทรรศการยังพาผู้ชมสำรวจแนวคิด Cultural Code Disassembly หรือ “การถอดรหัสวัฒนธรรม” ก่อนเชื่อมโยงไปสู่ตัวอย่างเกมต้นแบบจากนักพัฒนาในภาคอีสาน ซึ่งกำลังทำงานอยู่ในนครราชสีมา ขอนแก่น และอุบลราชธานี

ข้อความหนึ่งในนิทรรศการระบุไว้ว่า "ของจัดแสดงไม่ทำให้คนรู้สึก แต่ของที่เล่นได้ ทำให้คนกลายเป็นผู้เล่า"

ประโยคนี้อาจเป็นคำอธิบายที่ดีที่สุดของ Soft Power ในยุคปัจจุบัน เพราะวัฒนธรรมจะไม่หยุดอยู่ในพิพิธภัณฑ์ หากสามารถกลายเป็นประสบการณ์ที่ผู้คนมีส่วนร่วมได้ หากได้รับการต่อยอดอย่างจริงจัง แนวคิดเช่นนี้อาจเป็นจุดเริ่มต้นของอุตสาหกรรมเกมอีสาน ซึ่งเชื่อมโยงคนรุ่นใหม่เข้ากับทุนวัฒนธรรมท้องถิ่นได้อย่างทรงพลัง

นอกจากนิทรรศการด้านเมืองและเกมแล้ว อีกหนึ่งกิจกรรมที่ช่วยเติมมิติให้เทศกาลปีนี้คือ Kupper Art Fes 2026 : UpForce "แฮงฮุ่ง เดชคะนอง" ซึ่งจัดขึ้นต่อเนื่องเป็นปีที่ 3 ณ เซ็นทรัล ขอนแก่น แคมปัส ระหว่างวันที่ 11–13 กรกฎาคม

Kupper Art Fes เป็นความร่วมมือระหว่าง KULTX Collaborative เทศกาลอีสานสร้างสรรค์ CEA สำนักงานส่งเสริมการจัดประชุมและนิทรรศการ (TCEB) เซ็นทรัล ขอนแก่น แคมปัส และบริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน)

แม้จะถูกเรียกว่า "ตลาดศิลปะ" แต่บทบาทของ Kupper Art Fes ไปไกลกว่าการเป็นพื้นที่ซื้อขายผลงาน หากเป็นพื้นที่ที่เปิดโอกาสให้ศิลปินทุกเจเนอเรชันได้ทดลอง สื่อสาร และผลักดันศิลปะร่วมสมัยของอีสานให้มีตัวตนในระดับประเทศ

แนวคิด "แฮงฮุ่ง เดชคะนอง" เปรียบเสมือนคำประกาศของศิลปินรุ่นใหม่ "แฮงฮุ่ง" คือพลังที่พุ่งทะยานจากรากฐานของวัฒนธรรมและวิถีชีวิต ขณะที่ "เดชคะนอง" คือการยืนหยัดอยู่บนรากฐานนั้นอย่างมั่นใจและภาคภูมิใจ Kupper Art Fes จึงพยายามสร้างพื้นที่ให้อีสานไม่ใช่เพียงภูมิภาคที่มีศิลปะ แต่เป็นพื้นที่ที่กำลังสร้างภาษาใหม่ของศิลปะร่วมสมัย ผ่านการตีความอัตลักษณ์ท้องถิ่นในบริบทของโลกปัจจุบัน

หากนิทรรศการเกมพยายามเปลี่ยนวัฒนธรรมให้กลายเป็นอุตสาหกรรม และ Urban-Act พยายามเปลี่ยนข้อมูลให้กลายเป็นเมืองที่น่าอยู่ Kupper Art Fes ก็ทำหน้าที่สร้างระบบนิเวศทางศิลปะ ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของเศรษฐกิจสร้างสรรค์ในระยะยาว

Isan Creative Festival 2026 จึงเป็นมากกว่าเทศกาล แต่คือการออกแบบอนาคต

เทศกาลเศรษฐกิจสร้างสรรค์เป็นงานหนึ่งที่สำคัญที่สุดของประเทศ และการเป็นสมาชิกเครือข่าย World Design Weeks รวมถึงการเชื่อมโยงกับ UNESCO Creative Cities Network ก็สะท้อนบทบาทของจังหวัดขอนแก่นในฐานะเมืองสร้างสรรค์ที่กำลังเติบโต

แต่เมื่อเทศกาลก้าวเข้าสู่ปีที่ 6 โจทย์สำคัญอาจไม่ใช่เพียงการเพิ่มจำนวนผู้เข้าชมหรือกิจกรรม หากคือการทำให้แนวคิดที่เกิดขึ้นภายในงานเดินทางออกไปสร้างผลกระทบในโลกจริง

ไม่ว่าจะเป็นข้อมูล Big Data ที่ช่วยให้เมืองรับมือกับวิกฤตภูมิอากาศ การสร้างอุตสาหกรรมเกมจากทุนวัฒนธรรมอีสาน หรือการสร้างพื้นที่ให้ศิลปะร่วมสมัยเติบโตอย่างยั่งยืน ล้วนเป็นตัวอย่างของความคิดสร้างสรรค์ที่มีศักยภาพจะเปลี่ยนอนาคตของภูมิภาคได้

ความสำเร็จของเทศกาลสร้างสรรค์อาจไม่ได้วัดจากจำนวนผู้คนที่เดินผ่านประตูเพียงอย่างเดียว แต่คือจำนวน ความคิดใหม่ ที่เดินออกจากงานไปพร้อมกับผู้คน และสามารถเปลี่ยนเป็นเมืองที่น่าอยู่ขึ้น ธุรกิจใหม่ หรืออุตสาหกรรมใหม่ที่เติบโตได้จริง

หาก Isan Creative Festival สามารถทำหน้าที่เช่นนั้นได้ เทศกาลแห่งนี้ก็อาจไม่ได้เป็นเพียงงานประจำปีของขอนแก่น แต่กำลังกลายเป็นหนึ่งในพื้นที่สำคัญที่ออกแบบอนาคตของอีสานทั้งภูมิภาค

ห้ามคัดลอก ดัดแปลง หรือเผยแพร่เนื้อหาทั้งหมดหรือบางส่วนโดยไม่ได้รับอนุญาต