สมุดเล่มเล็กกับโลกใบใหญ่

บันทึกธรรมชาติ ดวงดาว และคำถามของเด็กๆ

ชมพูนุท นำภา

จบลงไปแล้วด้วยความประทับใจกันถ้วนหน้า สำหรับกิจกรรม “โลกใบใหญ่ ในสมุดเล่มเล็ก” ที่ Khaoyai Connect จับมือกับ ไร่เขาน้อยสุวณา ศูนย์เรียนรู้ธรรมชาติ และ ดวงดาว ในการพาเด็กๆ และผู้ที่สนใจมาร่วมกิจกรรมสำรวจธรรมชาติและตัวเอง ผ่านกระบวนการ OJC Observe • Journal • Connect เป็นเวลาทั้งหมด 3 วัน 2 คืน เมื่อวันที่ 21-23 สิงหาคม ที่ผ่านมา โดยมีคุณชล วิชัยดิษฐ เจ้าของหนังสือรางวัลสารคดีดีเด่น เรื่อง “เทห์ฟ้า อัศจรรย์” เป็นวิทยากรตลอดทั้งงาน

งานนี้ทุกคนได้ลงมือทำ Zine เล่มจิ๋วของตัวเองคนละเล่ม ที่จะคอยบันทึกสิ่งที่ตัวเองพบเห็นและเชื่อมโยง

ตลอดระยะเวลาที่ไร่เขาน้อยสุวณา ทุกคนได้ค่อยๆ สำรวจและสังเกตธรรมชาติรอบตัว ตั้งแต่สิ่งมีชีวิตเล็กๆ อย่างแมลง ต้นไม้ ดอกไม้ สลับกับการเล่นเกมที่เชื่อมโยงกับธรรมชาติ โดยมี 3 สิ่งที่คอยกำกับ คือ ฉันเห็น ฉันสงสัย และฉันคิดถึง

อีกกิจกรรมที่สร้างเสียงหัวเราะให้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ คือ Blind Contour ให้ทุกคนวาดหน้าของเพื่อนที่นั่งอยู่ข้างๆ โดยไม่มองกระดาษ และไม่ยกมือ กิจกรรมนี้หลายคนทำได้ดีเกินคาด เป็นกิจกรรมที่ฝึกฝนให้ตากับมือสัมพันธ์กัน และเมื่อไรก็ตามที่เราเกิดความไม่มั่นใจขึ้นมา ภาพที่วาดจะเพี้ยนทันที

นั่งกับที่สักพักได้เวลายืดเส้นยืดสาย เดินออกไปสำรวจธรรมชาติรอบไร่ หลังจากสำรวจเสร็จให้เลือกเพียง 1 อย่างที่ชอบที่สุด และแน่นอนว่า เรายังคงมี 3 สิ่งที่คอยกำกับการทำกิจกรรมเสมอ

นั่นคือ ฉันเห็น ฉันสงสัย และ ฉันคิดถึง

ในธรรมชาติหลายอย่างเราต้องมองจากที่ไกลๆ การหัดใช้กล้องสองตา หรือ Binoculars จึงเป็นสิ่งจำเป็นของนักสำรวจธรรมชาติ ทุกคนจะได้เรียนรู้ตั้งแต่การปรับโฟกัสทีละข้าง และวิธีการยกขึ้นส่องวัตถุที่เราต้องการ เป็นอีกกิจกรรมที่เด็กๆ ตื่นเต้นที่ได้เห็นภาพนก หรือกระรอกที่ขยายใหญ่จนเห็นคมชัด

ตกค่ำ เราทยอยเดินไปที่หอดูดาว ที่นั่นเต็มไปด้วยอุปกรณ์ดูดาวหลากหลายรูปแบบที่ใช้ในการส่องดูวัตถุบนท้องฟ้าในค่ำคืนนั้น พร้อมกับวาดภาพลงบนสมุด โดยมีไฟสีแดงส่องให้เพื่อมองเห็น

“เหตุผลที่ให้ใช้การวาดมากกว่าการถ่ายรูป เพราะการใช้ตามอง ใช้เวลาสังเกตจะทำให้เราเห็นรายละเอียดสิ่งที่เราดูได้ชัดขึ้น เมื่อเห็นชัดขึ้น เราจะมีคำถามเกิดขึ้นมากมาย เมื่อนั้นเราจะเกิดความเชื่อมโยงกับธรรมชาติรอบตัว จนกระทั่งเกิดเป็นความรักความผูกพันและจิตใจอนุรักษ์” คุณชล วิชัยดิษฐ วิทยากรของงานบอกกับเราเสมอ

ในค่ำคืนนั้นเมื่อทุกคนค่อยๆ ดู ค่อยๆ สังเกต จึงมีคำถามเกิดขึ้นมากมาย เช่น “ทำไมดาวศุกร์ถึงเป็นเสี้ยว” “หลุมบนดวงจันทร์มีจำนวนเท่าไร” “เราจะรู้ทิศทางจากการดูดวงจันทร์ได้ยังไง”

ถือเป็นเวลา 3 วัน 2 คืน ที่ประทับอยู่ในใจใครหลายคน งานนี้ Khaoyai Connect ถือโอกาสเก็บรวบรวมความคิดเห็นและข้อเสนอแนะของทุกคนมาไว้ตรงนี้ด้วย

“จากคนไม่ค่อยรู้เรื่องท้องฟ้า ก็ได้รู้ลึกซึ้งขึ้น ชอบธรรมชาติของที่นี่ อยากให้เพิ่มกิจกรรมนาฬิกาแดด”

“รู้จักไร่เขาน้อยสุวณามานาน ไม่มีโอกาสมา จนรอบนี้ลูกปิดเทอมพอดี ตั้งใจจะเอาลูกมาให้ห่างทีวี ห่างจอ ก็เห็นว่าเขาอยู่ได้ และไม่น่าเชื่อว่าลูกจะไล่จับตั๊กแตนได้ตั้งแต่เช้ายันมืด”

“หนูชอบเงาะ เงาะมีประโยชน์หลายอย่าง แบ่งให้กระรอกได้ เรากินได้ เปลือกทำปุ๋ยได้ และสนุก”

“ชอบทุกอย่าง สนุก”

“เป็น 2 วันที่สนุก พบว่าในพื้นที่สามารถสร้างประโยชน์ให้ได้เรียนรู้ ทั้งกิจกรรมธรรมชาติและท้องฟ้า ได้วาดและจดบันทึก ถือว่าดี แต่ตอนนี้อาจจะตอบไม่ได้มาก ถ้าเราไม่ไปต่อยอด”

“ได้ประสบการณ์ใหม่ และคิดถึงประสบการณ์เก่าที่เราเคยอยู่แคมป์ ชอบส่องดูดาว ไม่เคยใช้กล้องเลย และได้เรียนรู้เรื่องแผนที่ดูดาว”

“ทุกกิจกรรมที่ทำมีความหมาย และอยากให้จัดช่วงที่สามารถมองเห็นทางช้างเผือก”

“บรรยากาศดี กิจกรรมสนุก แต่เสียดายท้องฟ้าปิด”

“ประทับใจทั้งหมด”

“ชอบทุกกิจกรรมที่จัดที่ลานสนามหญ้า”

“ได้เรียนรู้สิ่งที่ไม่เคยรู้เลย ได้เรียนรู้ว่าการจดบันทึกมีคอนเซ็ปต์อย่างไร และอยากเห็นทางช้างเผือก”

“ชอบ เพราะไม่เหมือนกับที่เคยไปที่อื่น และหนูต้องชมว่าทำอาหารได้ดีมาก ส่วนที่ชอบที่สุดคือดูดาว เพราะหนูไม่เคยเห็นมาก่อน”

“ชอบที่มีนก อยากให้มีวันส่องนกโดยเฉพาะ”

แน่นอนว่าธรรมชาติหลายครั้งอาจจะไม่เป็นอย่างที่ใจเราคิดเสมอไป และนั่นก็คือกระบวนการเรียนรู้ของเราทุกคน สิ่งสำคัญ คือ การได้มาสัมผัสบรรยากาศที่หลายคนอาจจะไม่คุ้นเคย มาดู สำรวจ และสังเกต เหล่านี้เป็นสิ่งที่จำเป็นอย่างมากในยุคที่เอไอครองโลก เพราะสิ่งสำคัญในยุคที่ข้อมูลไหลบ่าล้นทะลัก คือ เราต้องมีคำถามที่ดี และคำถามที่ดีจะเกิดขึ้นได้ก็ต้องผ่านพบด้วยประสบการณ์จริงเท่านั้น

ห้ามคัดลอก ดัดแปลง หรือเผยแพร่เนื้อหาทั้งหมดหรือบางส่วนโดยไม่ได้รับอนุญาต